مطلب نوشته شده با عنوان«هیاهوی بسیار برای چیست؟» و مطالب مرتبط با آن در مهار بیابانزایی را بسیاری خواندند و نظر هم دادند اما هیچ كدام نشان نمی‌داد كه بن‌مایه حرف نگارنده، موضوعی ناثواب و ناراست است. عمده ناراحتی آن بود كه گفته شد كار تخصصی را باید به متخصص وانهاد. سوالی ساده ممكن است سبب شود بو‌علی‌سیناهای زمان بیشتر منظور آن نوشتار را دریابند. آنان كه تخصصی شدن امور را برنتابیدند اگر دچار دندان‌درد شوند به كحال رجوع می‌كنند یا بیطار؟ و یا دندانپزشک؟ چرا همه آنان كه از قضا دم از شایسته‌سالاری می‌زنند خود و خانواده‌شان را هنگام بیماری نزد پزشك حازق و متخصص می‌برند نه انترن و پزشكی عمومی؟

برخی دیگر نیز تا موضوع شكار پیش كشیده می‌شود رگ گردن‌شان شبیه، شلنگ آتش‌نشانی قطور می‌شود و بحث را یك ‌طرفه به كوچه بن‌بست هدایت می‌كنند. تمام بحث نگارنده این بود كه با محدودیت و ممنوعیت صد در صدی نمی‌توان به نتیجه رسید. نه از شكار دفاع شد، نه از شكارچی و نه حتی از سازمان محیط‌زیست. از كسانی باید تعجب كرد كه دستی بر آتش داشته‌اند و موضوع را طور دیگری تاویل كرده‌اند. این تعجب با افسوسی توام است وقتی از یك متن ساده، قرائت و روایت شخصی- افراطی می‌كنند و با تصور خود، و نه بر اساس واقعیت، نگارش را آغاز می‌كنند.

تكلیف دانشجویان اخراجی رشته‌های غیرمرتبط و آنان كه به دنبال كلاهی هستند برای خود از محیط‌زیست روشن است و واكنش‌شان به آن مطلب نیز قابل درك، اما عكس‌العمل غریب كسانی كه در حوزه‌های دیگر غولی هستند برای خود، غریب است. 

سال‌ها پیش دكتر یونس‌ شكرخواه خاطره‌ای تعریف كرد كه همچنان در ذهن نگارنده نقر شده است. او گفت روزی از كلاس بیرون آمدم و خانمی بیرون كلاس پرسید: شما شكرخواه هستید؟ گفتم بله. گفت: شما جان بچه مرا نجات دادید و اگر می‌شد و شرایط اجازه می‌داد دست شما را می‌بوسیدم. شكرخواه ادامه داد كه خانم، من شما را نمی‌شناسم و پسرتان را. اصلا از چه حرف‌می‌زنید؟ آن زن گفته است كه كتابی از دكتر شكرخواه خوانده، در آن به ارتباط بین مخاطب و رسانه اشاره شده كه باید اعتماد در مخاطب ایجاد شود و به عبارتی هر دو روی یك فركانس باشند. خانم با پسر معتادش، معتاد شده و در همان حالت نشئگی از پسر خواسته كه هر دو ترك كنند. پسر به خواست مادر تن داده و دو سال بعد داستان را برای دكتر شكرخواه تعریف كرده است و از دو سال كه پسرش سراغ مواد مخدر نرفته نزد نویسنده كتاب رفته بود تا تشكر كند.

با مخالفت صرف نمی‌توان مدیریت كرد. باید راهكار داد و البته روی یك طول موج بود؛ یعنی دریافت طرف مقابل چه می‌گوید. این گزاره الزاما به این معنا نیست كه همه باید شكارچی باشند تا حرف هم را درك كنند؟ مگر پزشك حاذق باید تمام بیماری‌ها را گرفته باشد كه بتواند درمان كند؟

شكارچی را خون‌آشام‍ ِ پریشان‌احوالِ سفاك لقب دادن دردی را درمان نمی‌كند. در ِگفت‌وگو را می‌بندد و هر كس به سویخود می‌رود. در دنیای مدرن روش‌های متمدنانه‌ای برای برقراری ارتباط به‌وجود آمده ولی هنوز در نیرنگستان آریایی اسلامی (به قول محمد قائد) چنین شیوه‌‌هایی كاربرد ندارد.

اسکندر فیروز نام آشنایی است برای آنان که به محیط ‌زیست و ایران گرایش دارند. چند سال پیش در مراسمی که در شهر رامسر برگزار می‌شد، پیتر بریج‌واتر دبیر کل کنوانسیون، پیامی ارسال کرده بود به مناسبت تبریک روز جهانی تالاب و در آن از فیروز به نام پدر تالاب‌های جهان نام برد. آن کس که قرار بود این پیام را بخواند از یکی دو کارشناس سازمان محیط‌زیست سوال کرد. نتیجه آن شد که بخشی از پیام را سانسور کنند و اسمی از اسکندر فیروز به میان نیاید.

دوست عزیزم داوود پنهانی که یکی از بی‌سروصداترین و حرفه‌ای ترین روزنامه‌نگارهای زمان ماست، چندی پیش جایی نوشت: «دقت کرده‌اید برای همه چیز در ایران یک پدر داریم.» اما او هم قبول دارد که نام پدر محیط‌زیست ایران و تالاب‌های جهان زمانی نصیب اسکندر فیروز شد که از این بازی‌ها خبری نبود، او پرت‌افتاده‌ترین راه‌های ایران را از کویر و کوه، جنگل و بیابان می‌‌شناسد و سفرش در دل کویر پس از گذشت بیش از سی سال به افسانه‌ای ماننده است. انسانی والا و عجیب در روزگار نامراد مظلوم‌نمایی‌ها و یاوه‌سرایی‌ها که در خلوت می‌نشیند و می‌نویسد از محیط‌زیست و طبیعت. شعر زیر می‌تواند گوشه‌ای از شخصیت این بزرگ‌مرد باشد.

پیش از آن که خشم صاعقه خاکسترش کند

تسمه از گُرد‌ه‌ی گاو توفان کشیده بود.

آزمون ایمان‌های کهن را

بر قفل معجرهای عتیق

دندان فرسوده بود.

بر پرت افتاده‌ترین راه‌ها

پوزار کشیده بود.

ره گذاری نامنتظر

که هر بیشه و هر پُل آوازش را می‌شناخت.

احمد شاملو

پی‌نوشت ۱:‌ ماه سپتامبر خبری منتشر شد در سایت کنوانسیون رامسر که نشان می‌داد سه تالاب استان گلستان از فهرست مونترو خارج شده‌اند. آگاهان گفتند اوضاع آن تالاب خراب است و دکتر ماوزر هم اغفال شده است.

پی‌نوشت ۲:‌ عده‌ای خبر دادند که اوضاع تالاب بندعلی‌خان -یکی از مهمترین ایستگاه‌های موقت پرندگان آبزی- به شدت وخیم است. آب‌ را مهار کرده‌اند برای آبیاری باغ پسته شخص شخیصی در همان حوالی. آن عده که خبر را گفتند البته شکارچی بودند. موضوع را به اطلاع چند روزنامه و روزنامه‌نگار گذاشتم اما دریغ از واکنشی هر چند کوچک.

 نگارنده البته مدافع شكار نيست، اما طرح آيش پنج ساله شكار كه اين روزها غيرمتخصصان از آن دم مي‌زنند شبهات بسياري دارد. آنان كه شرايط محيط‌باني و حفاظت از مناطق را مي‌‌شناسند، نيك مي‌دانند چنين طرحی روياپردازانه است و دور از واقعيت‌هاي موجود.

 در گوشه‌و كنار ابراز شده كه هدف طرح، متوقف كردن شكار غير مجاز است. مذموم بودن شكار غير مجاز را همگان مي‌دانند، به علاوه كنترل و حراست از مناطق چهارگانه و شكار غيرمجاز طبق دو قانون حفاظت و بهسازي محيط‌زيست (مصوب ۱۳۵۳) و شكاروصيد (مصوب ۱۳۴۶) از وظايف سازمان محيط‌زيست است. پس ممنوعيت فعاليت‌هاي عمراني و صنعتي در مناطق تحت حفاظت يا شكار، صيد، بوته‌كني و زغال‌گيري و حتي آماربرداري از حيات‌وحش موضوعي جديد نيست كه گروهي آن را مصادره به مطلوب كنند.

 طرح آمايش ۵ ساله هنوز به اجرا گذاشته نشده و سازمان محيط‌زيست به اصطلاح «وظايف» خود را انجام مي‌دهد، هر سال چندين كشته و شهيد و زنداني ثمره درگيري شكارچي متخلف و محيط‌بانان جان‌بركف است. طرحي كه ممنوعيت صرف به ارمغان مي‌آورد ميزان اين درگيري‌ها را افزايش خواهد داد. برخي از شكارچيان براي هيجان‌ بيشتر هم كه شده راهي مناطق مي‌شوند، برخي ديگر براي سير كردن شكم خانواده‌شان.

 بر كسي پوشيده نيست، شكار در شرايط موجود ايران،‌ به جاي استفاده از محصول، خوردن از بذر است اما در شرايط حاضر نمي‌توان ممنوعيت و محدوديت مطلق مناطق را اعمال كرد. وضعيت خاص هر منطقه و مشكلات آن خاص همان منطقه است و نحوه مديريت ‌آن با منطقه‌اي ديگر متفاوت. نمي‌توان در پايتخت كنار بخاري يا زير كولر نشست و حكم قطعي براي مناطق صادر كرد.

 طرح آيش در صورتي موفق خواهد بود كه شكارچيان از شهري و روستايي، ذينفعان محلي، گردانندگان تورهاي شكار، اسلحه‌فروشان، آمپايه‌كنندگان به شيوه بدوي و كساني كه مستقيم و غير مستقيم با شكار در ارتباط هستند در آن دخيل و سهيم شوند. اما طرح رسانه‌اي شده در واقع گروهي شكارچي زياده‌خواه (و نه شكارچي قانون‌مدار) را براي برداشت بيشتر تحريك مي‌كند. به ويژه عدم توانايي محيط‌زيست در مقابله با آنان –كه گاه جانوران را به رگبار مي‌بندند-بر كسي پوشيده نيست. در قلب منطقه حفاظت شده البرز مركزي كل‌وبز،‌ قوچ‌وميش وحتي مرال شكار مي‌شود بدون آن كه آب از آب تكان بخورد.

گفته‌اند آزموده را آزمودن خطاست. صيد ماهي در پارك ملي لار براي دو سال ممنوع شد. دامداران و شماري از محلي‌ها مجالي براي زادآوري قزل‌آلاي خال‌قرمز باقي نگذاشتند. طرح شكست خورد و دوباره صيد در لار آزاد شد.

در برخي نقاط محيط‌بانان به هزار و يك دليل چشمان‌شان را مي‌بندند تا شكارچي آسوده‌تر باشد. اين در حالي است كه سهميه بنزين محيط‌باني كفاف گشت‌هاي لازم را نمي‌دهد، برخي مواقع از جيره غذايي محيط‌بان كاسته مي‌شود يا به موقع به آنان نمي‌رسد، بيمه و حقوق محيط‌بانان قراردادي با تاخيري گاه شش ماهه و بيشتر به دست‌شان مي‌رسد، شماري از آنان با پوتين‌هاي پاره مجبورند گشت‌ بزنند و مهمتر آن كه پس از درگيري با متخلف حتي حكم اعدام براي‌شان صادر مي‌شود.

مديريت حيات‌وحش همانند رشته‌ پزشكي، علوم سياسي، اقليم‌شناسي، جنگلداري و ... يك علم است. افراد متخصص در اين حوزه كساني هستند كه علاوه بر برخورداري از دانش تئوريك، تجربه‌اي عملي داشته باشند. مطالعاتي در آفريقا و آمريكاي جنوبي انجام شده كه شكار را يكي از ابزار حفاظت معرفي مي‌كند چون درآمد ناشي از آن سبب مي‌شود جامعه محلي، دلسوزتر از سازمان‌هاي دولتي جمعيت گونه‌ها را حفظ كند. به علاوه تا زماني كه مراكز پرورش حيات‌وحش راه‌اندازي نشود ممنوعيت شكار به تنهايي نمي‌تواند سبب بهبود شرايط در شماري از مناطق شود. چگونه مي‌توان انتظار داشت مثلا جمعيت كل‌وبز مشهور بيستون احيا شود در حالي كه ديگر اثري از آن باقي نمانده است؟

 بر خلاف نظر چند تني بي‌اطلاع و بي‌تخصص در اين زمينه، استفاده از تجربه‌هاي ديگران و بومي كردن آنها رونويسي كردن جزوه‌هاي درسي نيست. كساني كه چنين ساده‌انگارانه با علم مديريت حيات‌وحش برخورد مي‌كنند نه زير سقف آسمان خوابيده‌اند و تجربه عملي دارند، نه دانش تئوري‌شان كفاف به عمق رفتن را مي‌دهد. نگاه سطحي به يك علم چيزي شبيه رمالي است كه ممزوج شدنش با ترفند‌هاي ژورناليستي هياهوي بسياري است براي موج‌سواري و البته نيت خير آن محل ترديد است.

روزهاي سه‌شنبه مجموعه مستندي از شبكه يك سيماي جمهوري اسلامي پخش مي‌شود به نام گنجينه تتيس. آنان كه هفته گذشته اين مجموعه را در ساعت ۲۰:۱۰ از دست داده‌اند اين هفته را دريابند. به ادعاي تهيه‌كننده‌اش سعيد نبي مجموعه‌اي است بي‌نظير.

البته حضور كساني چون فرهاد ورهرام، دكتر كيابي و دكتر عبدلي تا حدي مي‌تواند اين پيشداوري را به وجود آورد كه گنيجنه تتيس كاري متفاوت باشد.

سعيد نبي‌ آن گونه كه در ايميلي شرح داده است از اعضاي وبلاگ‌ستان سبز بوده و اين روزها كمتر در اين حوزه فعال است. البته درد و دل و گلايه‌اي هم كرده از كم‌رنگ بودن ارتباط وبلاگستاني‌ها، همان موضوعي كه عبدالرضا باقري عزيز نيز به آن اشاره كرده است.

در شرايطي كه رييس سابق مجلس، بنياد شهيد، حج و اقاف و دبير كل كنوني حزب اعتماد ملي، از تلويزيون جمهوري اسلامي، به عنوان سيماي ميلي نام‌ مي‌برد پخش برنامه‌اي در ارتباط با محيط‌زيست شايد قدمي باشد كوچك و كوتاه براي آشتي كردن با مخاطباني كه اعتماد‌شان را از سال‌ها پيش از دست داده‌اند.

به هر حال آنان كه دست‌شان مي‌رسند ببينند و به ديگران بگويند كه چگونه كاري بوده است.

پي‌نوشت: آخرين مستندي كه از طبيعت ايران در حافظه‌ها ثبت شد«با طبيعت» نام داشت با اجراي بي‌مانند اسماعيل ميرفخرايي. خودش نيز مي‌گويد كاري بود درباره طبيعت. چون امكانات آن زمان اجازه نمي‌داد از طبيعت و موجوداتش فيلمي بسازند.

به گزارش ادوار نيوز، خانواده شيوا نظرآهاری، فعال حقوق بشر طی ديداری با عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان عمومی و انقلاب تهران خواهان رسيدگی به وضعيت فرزند خود شدند.
بر اساس اين گزارش، جعفری دولت‌آبادی در اين ديدار ابراز داشته است: « بنابر گزارش کارشناسان پرونده سايت کميته وابسته به منافقين است و هرگونه همکاری با سايت جرم محسوب می‌شود.»

به گفته خانواده نظرآهاری برخورد دادستان در کل مثبت بوده و او ابراز داشته شخصا به ملاقات شيوا نظرآهاری در زندان خواهد رفت.

شيوا نظرآهاری به همراه دوتن ديگر از اعضای کميته گزارشگران حقوق بشر، کوهيار گودرزی و سعيد حائری در تاريخ ۲۹ آذرماه در اتوبوس عازم به مراسم تشيع پيکر آيت‌الله منتظری بازداشت شدند. در حال حاضر ۷ تن از اعضای کميته گزارشگران حقوق بشر در بازداشت نيروهای امنيتی به سر می‌برند.

عاشقان طبيعت به راستي چه كساني هستند؟ دو پست قبلي (سال نجات تنوع زيستي و مي‌توان تنوع زيستي را نجات داد) سبب شد بسياري بپرسند اين عاشقان چه كساني هستند و آنان كه مايوس شده‌ بودند البته انكار كنند كه عاشقي وجود دارد.

عاشقان طبيعت كسي هستند كه دل به يار و سر به كار دارند. اين عبارت كلي به نظر مي‌رسد اما واقعيت‌هايي در آن نهان است. كساني در اين دسته‌بندي قرار مي‌گيرند كه دلشان براي طبيعت مي‌تپد، هر تغيير غيرعقلايي در آن را نهيب مي‌زنند و اهل مصالحه براي پر كردن هميان خود نيستند. برخي البته دست‌شان كوتاه است از رساندن پيام به گوش ديگران،‌ چنانچه عبدالرضا باقري عزيز اشاره‌اي به آن كرده است، اما با همان محدوديت هم تلاشي مي‌كنند اثرگذار؛ كتاب مي‌نويسند يا شاگرداني عميق پرورش مي‌دهند.

عاشقان طبيعت البته از دانش و تخضض خود ارتزاق مي‌كنند اما زندگي‌شان نه مجلل است و نه تشريفاتي؛ ساده و سادگي زندگي از ويژگي‌هاي آنان است. دست در دست اهريمن نمي‌دهند براي چند ريالي بيشتر. گاه دست مي‌دهند به آن ابليس پيروزمست تا شايد اثري مثبت داشته باشند و از هجوم بي‌امانش،‌ تجاوزش به مام ميهن و ددمنشي‌اش اندكي فقط اندكي بكاهند.

عاشقان طبيعت، دست به رقابت ناسالم نمي‌زنند براي حذف رقيب. او را  قرمطي و رافضي و بهايي و بابي و ... لقب نمي‌دهند، نه اهل تظاهر هستند به دينداري نه نيازمند دين‌ستيزي تا بدين طريق خود را در كانون توجه قرار دهند.

عاشقان در ارتباط با آنچه آموخته‌اند لب به سخن مي‌گشايند نه چون گاوگند چاله‌دهاناني چونان ‌بي‌مايه اظهار فضل بي‌پشتوانه مي‌كنند بدون تخصص و تجربه. شماري البته سال‌ها تجربه، تخصص‌شان را ساخته است. همچون محيط‌بانان كاركشته‌اي كه ممكن است آموخته‌هايشان را در مكتب طبيعت كسب كرده باشند اما نه با يك سفر و يك روز زير سقف آسمان خوابيدن. نه آن كه جوجه فلامينگويي را، به دليل رنگ پر و بالش،‌ بيمار معرفي كنند و خوردن زاغي را مفيد.

عاشقان طبيعت و ايران كساني هستند چون فيروزها، دره‌شوري‌ها،‌ ضيايي‌ها، بهرام‌سلطاني‌ها، كيابي‌ها، ثابتي‌ها، جزيره‌اي‌ها، جوانشير‌ها، اسدي‌ها، جعفري‌ها و ديگراني از اين دست كه بي‌واسطه سرزمين و حيات و انسان را دوست دارند. هستند جواناني كه نگاه و منش همان عاشقان نسل پيش را دارند اما برخي يا دلسرد شده‌اند يا پراكنده‌اند. مشكل شناختن آنان نيست مشكل گرد هم آوردن‌شان است. چون دست كم يك ‌بار از نزديك تجربه كرده‌اند رفتار و سخنان مدعيان تو خالي را كه تنها در بند بهتر گذراندن زندگي بودند و ايران غم‌شان نبود. چشم‌شان ترسيده و نگاه‌شان به شك پيوند خورده است.
بعيد است به توضيح بيشتري نياز باشد......

پي‌نوشت: عباس جعفري يك بار گفت وقتي آدم از چشمه آب بخورد ديگر به آب چاه و چاله رضايت نمي‌دهد.

دريغا كه اگر عشق به کار مي‌بود
 هرگز ستمي در وجود نمي‌آمد
 تا به عدالتي نابه‌کارانه از آن دست
 نيازي پديد افتد
 احمد شاملو

محمد درويش (كه نظرش درباره پست قبلي‌ام بسيار متاثركننده است) را همگان مي‌شناسند در وبلاگ‌ستان سبز. آنان كه در اين فضا تنفس مي‌كنند مي‌دانند كه او از سال ملي سوگواري تنوع زيستي سخن مي‌گويد و به حق مي‌گويد اوضاع محيط‌طبيعي به شدت خراب است و البته خمودگي و بي‌رمقي دوستداران محيط‌زيست را نيز به آن ضميمه مي‌كند. مي‌خواهم يك نكته و يك خاطره را بازگو كنم و البته پيشاپيش مي‌دانم به مذاق شماري خوش نمي‌آيد. اما چه باك وقتي از طبيعت و ايران قرار است بگوييم و نجاتش.

نكته؛ تنوع زيستي معنايي فراتر از گياه و جانور دارد. تنوع زيستي يعني تنوع حيات، تنوع ژن و تنوع اكوسيستم‌ها...حتي برخي آن را تنوع فرهنگ‌ها هم معني‌ كرده‌اند. يعني فرهنگ به مثابه موجودي زنده كه پيوندي تنگاتنگ با انسان دارند... انسان،‌هم‌ او كه اين روزگار ارزشش نازل‌تر از پيش شده است. ما به انسان وقعي نمي‌نهيم و از انسان‌ها سواستفاده مي‌كنيم براي رسيدن به خواسته‌ها و تمنيات شخصي.

بيش از ۳۵۰ تشكل زيست‌محيطي در كشور راه افتاده است. چند تايي كه از بقيه معروف‌تر بودند و از قضا فعال‌تر به يمن جوانان پرشورش اين روزها كاملا در سايه هستند. چرا؟ به يك دليل ساده... اعضاي فعال پا پس كشيدند چون احساس كردند مورد سوء استفاده قرار گرفته‌اند. تا پاي پول و پروژه و مقام و مصاحبه و شهرت به ميان آمد اعضاي هيات مديره آن را تصاحب مي‌كردند و جوانان كه عرق جبين مي‌ريختند بي‌نصيب مي‌ماندند.

چند تني برايم نوشته‌اند و گفته ‌اند چه خون دلي خورده‌اند از آنان كه به اسم محيط‌زيست در فكر بستن بار خود بودند. پس طبيعي است دلسردي و ياس حاكم شود. اما اگر كسي عاشق باشد با چنين جفايي از ميدان بدر نمي‌رود. اين موضوع باشد براي پستي ديگر!

و خاطره؛ دلاور نجفي معاون وقت محيط‌طبيعي سازمان محيط‌زيست با مژگان جمشيدي مصاحبه كرد گفت تصميم دارد تمام پروژه‌هاي بين‌المللي را تعطيل كند. هر چند كه بعد گفته شد چنين حرفي نزده و خانم جمشيدي با غرض مطلب را منتشر كرده است. به هر حال اين مصاحبه زماني انجام شد كه هوشنگ ضيايي را از سمت مديريت پروژه «يوز» كنار گذاشته بود. بيش از صد نفر مقابل سازمان جمع شدند كه بگويند پروژه «يوز» را تعطيل نكن! و يكي دو نفر هم مرتب از ضيايي مي‌گفتند كه مي‌خواهند برگردد به كارش. اين در حالي بود كه ضيايي به هيچ رو حاضر نبود با آن شرايط كار كند. پيش از آن كه اين تجمع شكل بگيرد ناصر كرمي گفت اين كار به ضرر ضيايي خواهد بود چون گمان مي‌كنند او اين جمع را راه انداخته و مي‌خواهد به سازمان محيط‌زيست فشار بياورد...عجبا كه تحليلش درست بود! علي‌رغم انتظار جمع، افرادي درون سازمان محيط‌زيست چنين برداشت كردند و البته واقعيت جز اين بود.

خلاصه كلام، نمايندگان چند تشكل در جلسه‌اي با مشاور جوان رييس وقت سازمان دردها و مشكلات را گفتند. خواستار آن شدند كه چشم و گوش سازمان باشند. جلساتي منظم شكل بگيرد و اينان كه مرتب به مناطق مختلف مي‌رفتند نقش هم‌ياران محيط‌‌زيست را داشته باشند.

خانم مشاور جوان گفت ۲۰ روز ديگر بياييد براي نتيجه. روزها سپري شد و زمان موعود فرا رسيد. هيچ كس حاضر نشد موضوع را پيگيري كند. هر كس به بهانه‌اي طفره رفت. در جلسات بعدي با دلاور نجفي خود را مبرا جلوه مي‌دادند و فريب‌خورده. او يك بار به من گفت انتظار نداشتم در آن جمع باشي. پاسخ دادم هوشنگ ضيايي گفت حالا كه اين جمع راه افتاده و نمي‌توانيم جوانان را منصرف كنيم لااقل تو برو و حواست باشد اتفاقي نيافتد. از پاسخم حيرت كرد. به هر روي من رفتم و ماحصل آن غضب معاون سازمان بود كه باقي‌مانده حق‌الزحمه همكاري با پروژه را دريافت نكنم و به علاوه مورد نوازش‌هاي افرادي قرار گيرم كه همگان مي‌دانند چه در چنته دارند. همان كساني كه نمي‌دانند امثال من ممكن است از اسب بيافتند نه از اصل.

اگر از من بپرسند چرا آن تشكل‌ها پا پس كشيدند مي‌گويم عشق نداشتند، با محافظه‌كاري دنبال گرفتن پروژه از سازمان محيط‌زيست بودند. توجيه كردند كه به نوعي ديگر مي‌توانند نقش مثبت ايفا كنند. مي‌گويم شايد زماني عشق داشتند اما ديدند بي‌مايه فطير است و بايد به فكر نان باشند كه خربزه آب است.

نتيجه گيري: بايد دنبال عشاق گشت براي نجات طبيعت در هر كجا و خاصه در ايران. اگر يك نفر، تنها اگر يك نفر پس فكرش دنبال چيز ديگري باشد جمع را به هم مي‌ريزد. همه بايد در يك سطح و كنار هم باشند؛ پول، شهرت، مقام و ...نبايد بتواند در خرد و عزم جمعي‌شان خللي وارد كند. اين عشاق ناجيان تنوع زيستي ايران خواهند بود.

كيست كه نداند محيط‌زيست ايران چه سان در گرداب تخريب فرو افتاده، كيست كه نداند آب، خاك و هواي ايران چه اسفبار اسير پلشتي و آلودگي است، كيست كه نداند جانوران، گياهان و تنوع زيستي ايران در درياي طوفان زده چونان چون زورقي در حال غرق شدن است.

آيا بايد دست روي دست گذاشت تا باقي مانده اين ميراث ارزشمند طبيعي با روندي شتابان به ورطه نيستي فروغلتد؟ رخت‌هاي عزا را بر تن كنيم تا مرگ و عدم را پيشواز رفته باشيم؟ در خلوتگاه‌ها و سخنراني‌هاي تك‌نفره و شايد چند نفره از عشق‌مان به طبيعت و وطن بگوييم و در دنج و كنج قهوه‌خانه‌اي بنشينيم و مرثيه سرايي كنيم؟

درد را همگان مي‌دانند و درمان را بسياري. حتي مديران سازمان‌هاي متولي محيط‌زيست نيز مي‌دانند اما علاقه‌اي براي مقابله با تخريب‌ها ندارند و شايد قدرتش را نيز هم. اين ضعف  مقابله با تخريب تنوع حيات در كجا ريشه كرده است؟ در علاقمندان به محيط‌زيست؟ كه با تشر يا گوشه چشمي پا پس مي‌كشند و سرشان را به لاك فراموشي و خاموشي فرو مي‌برند؟ آيا اين ضعف ريشه در فرهنگ و تاريخ‌مان دارد كه كارهاي گروهي را كمتر به سامان رسانده‌ايم؟ آيا ضعف را بايد در زمان و زمانه جست‌وجو كرد كه گويي چون قطاري شتابناك‌ در گذر است و غافلان را پشت سر در ايستگاه جا مي‌گذارد و بس‌بسياران مي‌خواهند سوار قطار باشند؛ قطار مصرف، قطار زندگي مجلل، قطار رفاه بيشتر؟

سازمان ملل سال جاري ميلادي را سال تنوع زيستي اعلام كرده و شرم‌آور است وقتي وب‌سايت  آن  مرور مي‌شود نامي از ايران نيست؛ نه در سمينارها و كنفرانس‌هايي كه در اين سال برگزار مي‌شود،‌ نه مديران وطني پيامي براي اين سال ارسال كرده‌اند و نه در هيچ جاي ديگر اين وب‌سايت. در حالي كه ايران با اندكي تلاش و فعاليت مي‌تواند از تجربه آنان كه در حفاظت تنوع‌زيستي موفق بوده‌اند ياري بگيرد در اين سال و داشته‌هايش را از گزند و ويراني در امان دارد.

اما نه تلاش قابل توجهي از سوي نهاد‌هاي متولي ديده مي‌شود و نه از سوي نهادهاي مدني، تكاپويي. بهت، سكوت و نسيان نسبت به طبيعت همچون مرضي مزمن همه‌گير شده و فضا را در برگرفته است، چنان كه پنداري هر كس تنفسي كند از آن دچار كرختي مي‌شود و طبيعت را فراموش مي‌كند. آنان كه انگيزه داشتند و تلاش مي‌كردند، آنان كه جوان بودند و شوري داشتند دست از آن همه علاقه شستند به يمن همت سياه‌‌دلانِ ظاهرپرستِ مردم‌فريب كه به اسم طبيعت دنبال مقام و منزلت، شهرت و جيفه دنيا بودند ؛ آنان كه با عشق شروع كرده بودند با نفرت راه خود را تغيير دادند، مشغول كسب و كاري شدند و مسيرشان را از آن به ظاهر مشتاقان طبيعت جدا كردند تا اگر ميراث طبيعي‌شان را نمي توانند حفظ كنند، دست كم زندگي‌شان را بسازند.

 با اين همه هستند شماري شايد اندك كه هنوز عشق به طبيعت و تنوع حيات، كه انسان هم بخشي از آن است، درونشان شعله مي‌كشد، هستند آناني كه فريب‌ها را باور نكردند يا باور كردند و هنوز در پي معشوق جاويدان‌شان، در پي ريشه‌هايشان، در پي طبيعت هستند. اينان نيك مي‌دانند فرق سره از ناسره چيست، فريبندگان كژ نيت كيانند و مي‌شناسند آنان را كه پي حشمت و جاه، سنگ طبيعت را به سينه مي‌زنند.  گرد هم آمدن اين عاشقان مي‌تواند در اين سال، سال تنوع زيستي فرصتي باشد براي نجات طبيعت و ميراث طبيعي سرزميني كه وطن مي‌نامندش.


پي‌نوشت: در وب‌سايت سال جهاني تنوع زيستي به چگونگي شكل و شمايل لوگوي اين سال اشاره شده و از همگان خواسته شده كه رنگ آن سبز باشد حتي اگر مي‌خواهند در زمينه تيره رنگ آن را چاپ كنند بهتر است رنگ سبز روشن به كار گرفته شود. آيا معناي آن جز القاي طراوات و شادابي است؟