تحلیلی در باره تحریم‌ها: کم‌‌اثر روی حکومت

تحریمی موفق محسوب می‌شود که منجر به تغییر سیاستی از طریق تغییر رژیم یا دولت یا تنها همان سیاست خاص شود. نه رژیمی سرنگون شده و نه سیاستی تغییر کرده و نه حتی نارضایتی مردم راه به جایی برده است. در عوض تحریم‌های سیاسی علیه ایران به درستی اجرا نشده است. احمدی‌نژاد با خانواده سالی یک بار به نیویورک می‌رود ولی دانشجوی ایرانی با سختی ویزا می‌گیرد. خاوری به راحتی شهروند کانادا می‌شود و متقاضیان پشت در سفارت کانادا صف کشیده‌اند و چندین سال طول می‌کشد تا جوابی بگیرند.

تحریم های اقتصادی ابزار سیاست خارجی هستند و دلیل اینکه بارها و بارها کشور هدف(کشور تحریم شده) در طول دوره تحریم با جنگ تهدید می‌شود این است که تحریم‌ها در تئوری یک پله پایین تر از جنگ قرار دارند. بنابراین زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند که کشور فرستنده نیازمند یک عکس‌العمل جدی سیاسی اما بدون دخالت نظامی است. پس تحریم‌ها در تئوری طراحی می‌شوند که مخرب باشند اما نه به اندازه جنگ. در هر صورت گزینه بعدی کشور فرستنده جنگ است و این گزینه هیچ گاه نادیده گرفته نمی‌شود.بنابراین ایران در تمام مدت تحریم و دراین  سی و اندی سال همواره با جنگ تهدید شده است چه در سکوت و چه با صدای بلند.

هدف از تحریم‌ها،طبق تعریف، معمولا تغییر سیاست خارجی ( یا داخلی که منافع کشور فرستنده را به خطر می‌اندازد) کشور هدف می‌باشد. بنابراین تحریم‌ها طراحی نمی‌شوند که با نقض حقوق بشر در کشوری مبارزه کنند. نتیجه این می‌شود که نمی‌توانید تحریمی بر علیه ایران پیدا کنید که نقض حقوق بشر در ایران از دلایل وضع آن باشد. در اوج درگیری های بعد ار انتخابات، سران کشورهای هشت با اینکه در سخنرانی ها، ایران را متهم به نقض حقوق بشر کردند اما در بیانیه خود تنها از ایران خواستند که بر طبق قوانین داخلی خویش با معترضان برخورد کند. توجه کنید که تحریم‌ها طراحی نمی‌شوند که با دخالت مستقیم در امور کشوری منجر به تغییر سیاستی شوند بلکه قرار است به طور غیر مستقیم با فشار بر مردم و به خصوص قشر متوسط و ایجاد نارضایتی در آنها، تغییر ایجاد کنند یعنی قرار است که مردم خودشان دست به تغییر بزنند. این که احمدی نژاد به راحتی به آمریکا می‌رود و خاوری به کانادا ولی به من و شما ویزا نمی‌دهند، از همین نکته ناشی می‌شود. بر این اساس می‌توان سخنان خانم کلینتون مبنی بر اینکه آمریکا پشت ملت ایران است [شما از ما کمک بخواهید ما وارد عمل می‌شویم] را جور دیگری هم معنی کرد که اگر مردم به خیابان‌ها بریزند و جمهوری اسلامی مردم را سرکوب کرد، در صورتی که سیاست سرنگونی رژیم‌ ایران باشد، دولت‌اش وارد صحنه خواهد شد.

از سوی دیگر، تحریمی موفق محسوب می‌شود که منجر به تغییر سیاستی از طریق تغییر رژیم یا دولت یا تنها همان سیاست خاص شود. بنابراین طبق ادبیات تحریم، ادعای ایران مبنی بر اینکه تحریم‌ها اثر نداشته‌اند بی‌راه نیست. نه رژیمی سرنگون شده و نه سیاستی تغییر کرده و نه حتی نارضایتی مردم راه به جایی برده است. اما آیا واقعا تحریم‌ها ناموفق بوده‌اند و ادعای ایران درست است؟ عدم موفقیت تحریم‌ها در قدرت ایران بوده است یا در ضعف اجرای تحریم‌ها؟ در هر صورت تحریم‌ها برای هر دو طرف درگیر هزینه دارد به خصوص که ایران نفت دارد!


یک سال پیش از انقلاب، آمریکا دومین شریک تجاری ایران بود. بنابراین وقتی تحریم‌ها شروع شد تنها ایران متحمل زیان نشده است بلکه  در کوتاه مدت،هر دو طرف درگیر، دچار مشکل شده‌اند. هر دو کشور به زمان نیاز داشتند که شرکای تجاری جدیدی پیدا کنند.بنابراین تا یافتن جانشین های تجاری جدید، آمریکا با تحمل هزینه هایی از طریق واسطه ها، نفت ایران را خریداری می‌کرد و ایران از طریق واسطه‌ها تکنولوژی و یا سلاح ساخت آمریکا می‌خردید. تا اینجای کار، آمریکا خودش تحریم‌های خودش را نقض می‌کرد.

از سوی دیگر «متحدان» آمریکا، بیشتر نقش جانشین را برای آمریکا بازی کردند تا متحد! به عبارت دیگر آمریکا رفت و دوستان آمریکا آمدند و یواشکی با ما دوستی کردند البته قطعا برای منافع خودشان. هزینه‌ای که ایران از تحریم‌ها در بلند مدت متحمل شده است ناشی از یافتن جانشین است. تکنولوژی که می‌توانست با قیمت ارزان تر از آمریکا خریداری شود با هزینه بیشتر از متحدان آمریکا خریداری شده است (هزینه دور زدن برخی از تحریم‌ها را هم اضافه کنید). وامی که می‌توانست ارزان‌تر تمام شود با نرخ بهره بالاتر در اختیار ایران قرار گرفته است. برای جذب سرمایه‌گذار، ایران از بخشی از سود خود صرف نظر کرده است ودر نهایت مثلا در حوزه نفتی ایران نتوانسته که سرمایه‌گذاری لازم را انجام دهد. در ضمن یادمان نرود که در زمان خاتمی تحریم‌ها آسان‌تر شد و همین هزینه‌های ایران را کاهش داد. حتی وقتی تحریم‌ها سخت تر شد و اروپایی‌ها هم با آمریکا «متحدتر» شدند، روسیه و چین جانشین جانشین‌های قدیمی شدند. هر دو کشور حق وتو دارند و همان طور که اطلاع دارید یکی از راههای حفظ این دوستی مثلا با چین تبدیل ایران به بازاری بزرگ از کالای بنجل چینی است.


امروز سخن از تحریم بانک مرکزی است و آمریکا عملا هیچ علاقه ای به این کار ندارد و یکی از دلایلش می‌تواند پیش بینی افزایش قیمت نفت باشد و این نقطه قوت ایران است. واقعیت این است که آمریکا و متحدانش اگر می‌خواستند، می‌توانستند به موفقیتی نسبی برسند زیرا که تحریم در ذات خود مخرب است اما زمانی به درستی عمل می‌کند که تحریم‌های هوشمند و چندجانبه طراحی شوند. تحریم‌های هوشمند غالبا تحریم‌های مالی هستند، همان تحریم‌هایی که به احتمال زیاد منجر به بالا رفتن قیمت نفت می‌شود و آمریکا از آن سر باز می‌زند(سوال اینجاست که وقتی آمریکا و متحدانش از تحریم مالی ایران به دلیل افزایش قیمت نفت سر باز می‌زنند،چرا بر طبل جنگ می‌کوبند که افزایش قیمت نفت ناشی از آن محتمل تر و بیشتر است). آمریکا ترجیح می‌دهد که قطعات هواپیما را تحریم کند، که مردم ایران با جانشان هزینه اش را می‌پردازند هر چه باشد از بالا رفتن قیمت نفت کم هزینه تر است! واقعیت این است که حتی اگر همین تحریم‌های جاری هم به درستی اجرا می‌شد و چند جانبه بود، هزینه های ایران بسیار بالا می‌رفت. اما در عوض حتی تحریم‌های سیاسی علیه ایران به درستی اجرا نشده است. احمدی نژاد با خانواده سالی یک بار به نیویورک می‌رود و سخنرانی‌های گهر بار می‌کند ( حتی ایشان امام زمان را هم در آمریکا ملاقات می‌کنند نه در سفرهای استانی!) و دانشجوی ایرانی با سختی ویزا می‌گیرد. خاوری به راحتی شهروند کانادا می‌شود و  متقاضیان پشت در سفارت کانادا صف کشیده‌اند و چندین سال طول می‌کشد تا جوابی بگیرند.


خلاصه اینکه، تحریم اقتصادی وجود ندارد که به مردم آسیب نرساند و فقط دولت کشور هدف را درگیر کند. با تحریم‌های مالی می‌توان دولت کشور هدف را تحت فشار بیشتری قرار داد اما این به معنی فشار مضاعف بر مردم خواهد بود. نتیجه اینکه هدف از وضع تحریم‌ها فشار بر مرم است نه کمک به آنها. تحریم‌های اقتصادی و سیاسی علیه ایران برای کمک به مردم وضع نشده است، برای رعایت حقوق بشر وضع نشده است بلکه هدف مستقیم‌شان ملت ایران است. در هر صورت تحریم یک بازی است که در مواردی مثل ایران غیر از مصرف داخلی برای کشورآمریکا مصرف بین المللی و ژورنالیستی دارند. کشورهای فرستنده نیاز دارند که به مردمشان و به ما بقبولانند که مخالف سیاست‌های ایران هستند و تحریم بهترین گزینه است برای این کار.


نتیجه اینکه تحریم‌ها وضع شده که به مردم فشار وارد کند و اگر تحریم‌ها سخت‌تر از این نیست دلیل‌اش منافع کشورهای فرستنده است. این یعنی که مردم ایران از تحریم‌ها آسیب می‌بینند چه تحریم‌ها سبک باشد و چه تحریم‌ها سنگین.

منابعی برای مطالعه:

۱. Amuzegar, Jahangir, Iran’s Economy and the
US Sanctions, Middle East Journal, 51, 2, 1997.

۲.  Askari, Hossein, US Economic Sanctions:
Lesson From Iranian Experience, Business
Economics, 2001

۳.  Hufbauer, Gary, US Economic Sanctions:
Their Impact on Trade Jobs and Wages, Institute
for International Economic, 1997.

۴. Hufbauer, Gary & Etal, Economic Sanctions
Reconsidered, Washington DC, Peterson
Institute, 2007.

5.  Torbat, Akbar, Impact of  US Trade and
Financial Sanctions on Iran,  Blackwell
Publishing Ltd, 2005, pp: 1-28.

۶.  Drezner, Daniel, How Smart are Smart
Sanctions, International Studies Review, 5,
2003, pp:107–110

۷.  Hovi, jon and Huseby, Robert, When Do
Economic Sanctions Work, Economic Review,
1997

۸. Jing, Chao, and Lowenberg, Anton D, When
Do Economic Sanctions Work, Working Paper,
Department of Economics, University of
Colorado, Boulder, 2000

۹. Kaempfer, William  and Lowenberg, Anton
D.,The Theory of International Economic
Sanctions: A Public Choice Approach,
American Economic Review, 1988, 78, pp:
786-93.

۱۰. Kaempfer, William,  International Economic
Sanctions Against Dictator, American Economic
Review, 2001, pp: 1-8.

۱۱.  O’Quinn, Robert, A User Guide of
Economic Sanctions, Roe Backgrounder, 1126,
1997, pp: 1-10

۱۲. Rossignol, Michel, Sanctions: The Economic
Weapon, Political and Social Affairs Division,
1993, pp: 1-10.

۱۳. Strandow, Daniel, Sanctions and Civil War,
Uppsala University Department of Peace and
Conflict Research, 2006, pp: 34-39.

Subscribe to comments feed نظرات (4 نوشته شد):