شب باشکوه «گلدن گلوب» یا «آیا باز هم جوگیر شدیم؟»

در یک شب باشکوه برای سینمای ایران، اصغر فرهادی جایزه معتبر گلدن گلوب را برای فیلم «جدایی نادر از سیمین» برد و آن را از دستان «مدونا» گرفت. حالا همه خوشحالند و بمب شادی در شبکه‌های اجتماعی ترکیده است. از ته قلب هم امیدوارم که فرهادی با بردن اسکار بهترین فیلم خارجی این شادی را کامل کند که به قول یکی از دوستان آنچه در این دو سال و اندی ندیده‌ایم همین شادی هاست. وقتی همه خوشحالند، اسمش می‌شود شنا کردن در خلاف جهت آب، اگر بخواهی نگاهی متفاوت به رفتارهای اجتماعی داشته باشی. اما از آنجا که هیچ وقت یاد نگرفته‌ام محافظه کار باشم ترجیح می‌دهم نگاهی دیگر داشته باشم به آنچه امروز رخ داد. من خوشحالم برای این جایزه. تصور می‌کنم در شرایطی که سینمای ایران خانه‌اش را از دست داده و از هر سو مورد تاخت و تاز احمق‌ها و کوته بین‌های دولتی است، بردن گلدن گلوب می‌تواند مرهمی باشد بر آن زخم‌های عمیق. از فرهادی هم متشکرم که در زمانه‌ای که ایران در دنیا به بمب اتم و جنگ و تروریسم و شکنجه و انکار هولوکاست و حمله به سفارتخانه شناخته می‌شود، حرف از صلح طلبی ایرانیان می‌زند. هرچند که از یک طرف حرف تکراری نظام مقدس را می‌زند و از طرف دیگر کام مردم را شیرین می‌کند، که هر کسی از ظن خود شد یار من.

ولی من نمی‌فهمم چرا نقد کردن رفتار جوگیرانه ایرانی ممنوع است. هر روز در انتظار این هستیم که کسی پیدا شود تا بتوانیم هیجان خفته خود را بر سرش خالی کنیم. واقعا هم تفاوت نمی‌کند که این آدم چه کسی است. یک روز استیو جابز است یک روز فرهادی. یک بار جواد اطاعت است یک بار دکتر معین. اما اگر کمی هم به آن طرف نگاه کنیم بد نیست. این فیلم نماینده‌‌ همان دولتی است که خانه سینما را می‌بندد. این فیلم را‌‌ همان کسی در ایران پخش کرده که «اخراجی‌ها» را. حالا چه دلیلی دارد که اپوزیسیون بشود؟ فرهادی‌‌ همان حرفی را می‌زند که هر ایرانی دیگری ممکن است در چنین جایگاهی بزند. احمدی‌نژاد هم همین را می‌گوید فقط فرقش این است که کراوات نمی‌زند. آشکارا وقتی این حجم از شادی را می‌بینم یاد جوگیری‌های تاریخی امان می‌افتم و می‌ترسم از فردایی که همین جوری رضا پهلوی را هم بت کنیم.

در این میان اظهار نظرهای عجیب هم کم نیست. یکی فیلم را کلا می‌کوبد که حسادت خود را پنهان کند. آن یکی به فرهادی ایراد می‌گیرد که چرا از جنبش سبز حرف نزده، یکی دیگر می‌گوید سینمای ایران دو دوره شده قبل از فرهادی و بعد از آن. عده‌ای نام کوچک فرهادی را مسخره می‌کنند. جماعت دیگری تا همین الان هم تلاش می‌کنند تا حتما ویدئوی تکراری صبح را به خورد خلق الله بدهند، جماعتی هم دوست دارند چهره اشان را با فرهادی جابه جا کنند. گروهی هم البته مانند من که تلاش کردند در این میان نقد طنزی داشته باشند به کوته نظری و خودخواهی و خراب کردن شادی مردم متهم شده‌اند.

جدایی نادر از سیمین به اعتقاد من نه نماینده سینمای مستقل ایران است و نه بهترین فیلمی است که می‌توانست به اینجا برسد. هرچند که فیلم بسیار خوب و خوش ساختی است اما عوامل بسیاری در موفقیت آن سهیم بوده‌اند. شرایط سیاسی امروز ایران، پخش کننده خوب بین المللی و لابی حرفه‌ای او با داوران جوایز آمریکایی، فروش خوب جهانی، تبلیغات هدف دار و سازمان یافته، ضعیف بودن رقبای امسال خارجی زبان و … همه می‌تواند دلایل موفقیت آن باشد. اتفاقی که باید سال‌ها طول بکشد تا بار دیگر در کنار هم بنشینند. برای همین هیچ وقت تاکنون مهرجویی، بیضایی، کیارستمی یا پناهی به آن نزدیک هم نشدند. یک بار در شرایطی که خاتمی دم از گفتگوی تمدن‌ها می‌زد و آلبرایت از ایران بابت کودتا عذر خواهی کرد، کم مانده بود که فیلم متوسط «بچه‌های آسمان» به اسکار هم برسد، هر چند که در ‌‌نهایت به کاندیداتوری قناعت کرد. که اگر رسیده حالا لابد می‌شد از بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران. فیلمی که این روز‌ها کم کم به کل فراموش می‌شود. فراموشمان نشود که «جدایی» در شرایطی که بسیاری از سینماگران در اعتراض به وقایع سیاسی فیلم نمی‌ساختند تولید شد و هر چند در مراحل تولید با وقفه‌ای در ساخت مواجه شد با لابی‌های پشت پرده رفع توقیف شد و در جشنواره دولتی فجر هم تمامی جوایز اصلی را درو کرد. در اکران عمومی هم از این فیلم حمایت کامل شد و یکی از بهترین پخش کننده‌های نزدیک به جناح تمامیت خواه همزمان این فیلم را به همراه اخراجی‌ها به روی پرده برد. اسم این را سینمای مستقل ایران نمی‌گذارند. به نظر من سینمای مستقل آن سینمایی است که از هر کمکی محروم است و با کمترین امکانات و با سخت‌ترین شرایط فیلم می‌سازد و حرف‌هایش را می‌زند. خیلی هم لازم نیست راه دوری برویم. نمونه‌اش «این یک فیلم نیست» جعفر پناهی.

من نه با فرهادی پدر کشتگی دارم نه با سینمای ایران سر لج. اما عجیب می‌ترسم از این موج سازی‌های بی‌منطق. لذت می‌برم از اینکه هموطنانم و دوستانم بهانه‌ای دارند که در این روزهای ترانه و اندوه با آن دلخوش شوند. اما می‌ترسم از اتفاقی که برایمان می‌افتد در پشت این جوگیری‌ها. روزی که آقا را در ماه دیدیم هم احتمالا همین حال را داشتیم. عبا و عمامه را دیدیم اما دادگاه انقلاب را ندیدیم. حالا هم فرهادی و مدونا و کراوات را می‌بینیم اما علی سرتیپی و بانک پاسارگاد را نمی‌بینیم. ظاهر فیلم را می‌بینیم اما محتوای آن را نمی‌بینیم. فردا روزی هم احتمالا برای موضوع دیگری جوگیر می‌شویم و … این داستان ادامه دارد. فقط خدا به داد فرهادی برسد که روزی کاری نکند یا حرفی نزند که همین ما، او را از عرش به زیر فرش می‌کشانیم. از جهت دیگر نمی‌دانم چرا به بهانه شادی مردم حق نداریم هیچ چیزی را نقد کنیم. چون مردم شادند پس باید سکوت کرد و نظر مخالف را نگفت؟ اسم این را می‌گذاریم دموکراسی؟ بر اساس کدام منطق می‌توانیم این حق را از منتقد بگیریم؟  آیا این برخورد حذفی خطرناک نیست؟ آیا منطق این ممانعت همان منطق برخورد حکومتهای دیکتاتوری نیست؟

Subscribe to comments feed نظرات (9 نوشته شد):