جیغ

تابلویی گرانقیمت

به جز خود به دیگری نمی‌اندیشد، از این‌رو فکور و جدی به نظر می‌اید. اینان در خود فرو رفته‌اند و شک می‌کنند و غالب اوقات دل به یاس می‌سپارند. در نروژ از هر دو نفر یکی فیلسوف است، آن زمستان‌های طولانی با آن مه غلیظ بیرون. آخ که چقدر محتاج آفتابند!

می‌دانم که خیلی از ما و از جمله خودم بارها به خودمان گفتیم که آخر مگر یک تابلوی نقاشی چقدر می‌ارزد؟ این غربی‌ها هم دیوانه‌اند که تو این حراجی‌هاشون اینقدر پول بالای این خنز پنزرها می‌دهند! و باز مطمئنم که بیشتر ما وطنی‌های هنردوست قبل از ساخته شدن فیلم‌های جیغ (۱،۲،۳ و اخیرا ۴) که صورتک‌های آن برگرفته از تابلوی نقاشی مشهور «جیغ» است، راجع به این اثر هنری چیزی نمی‌دانستیم و اما بیشتر بدانیم راجع به این نقاشی:

جیغ

تابلویی گران‌قیمت و در واقع به مانند نام خود پر سر و صدا است. از بی‌نظیر بودن در اکسپرسیونیسم گرفته تا بر پایی جنجال در هنگام دزدیده شدن و صد البته فیلم‌هایی آمریکایی و پرفروش. این نقاشی توسط ادوارد مونک نقاش نروژی کشیده شده است و در نگارخانه ملی نروژ نگه داری می‌شود. هفت سال پیش این اثر هنری به سرقت رفت که پلیس نروژ با التماس، خواهش و باج دادن و نه کارهای پلیسی موفق به بازگرداندن آن به موزه شد. جیغ که در اصل «یاس» نام داشت، آیینه ملتی است که به گفته هنریک ایبسن نروژی (خداوندگار نمایشنامه نویسی) «به جز خود به دیگری نمی‌اندیشد، از این‌رو فکور و جدی به نظر می‌اید. اینان در خود فرو رفته‌اند و شک می‌کنند و غالب اوقات دل به یاس می‌سپارند. در نروژ از هر دو نفر یکی فیلسوف است، آن زمستان‌های طولانی با آن مه غلیظ بیرون. آخ که چقدر محتاج آفتابند!» بدون شک باز هم به گفته‌ی ایبسن بدون شناخت کشور نروژ شناختن اثرهای هنری از این کشور محال است.

نروژ

نروژ چشم اندازی تماشایی اما نامهربان شمال اروپاست، خانه‌هایی که غالبا از هم دورند و مردمانی که از خانه‌ها نیز دورترند. کشوری بس زیبا با نزدیک ۴،۵ میلیون جمیعت، بسی ثروتمند (منابع انسانی عالی، ذخایر نفت، طبیعت، گردشگر، صنعت و ماهی بیکران) و دارای اداره مهاجرتی بی‌نهایت سختگیر است (عزیزان از وطن دنبال آمدن به اینجا نباشید). نروژی‌ها به زبان نروژی (نوشک) صحبت می‌کنند و کشور خود را نرگه، نورگ یا نوریه می‌نامند.

در سال ۱۹۰۵ میلادی استقلال کشور خود (شکستن اتحاد با سوئد به زعم خودشان) از سوئد را کسب کردند.  نروژی‌ها ۱۷ ماه می هر سال روز ملی ایشان و سالگرد تصویب قانون اساسی این کشور جشن‌های مفصلی به صورت خودجوش (نه  البته از نوع استقبال از مقامات ما در کشور خودمان!) در خیابان‌ها و خانه‌ها برگزار می‌کنند. نروژ به همراه سوئد و دانمارک سه کشور اسکاندیناوی هستند که زبان و فرهنگ یکدیگر را به‌طور کامل درک میکنند. نروژ کشوری دو فصل است و به‌گفته مردمان خویش دارای زمستان سپید و زمستان سبز است.

مردمان نروژ به غایت درستکار، راستگو و مهربان بودند که البته با ورود مهاجرینی غارتگر و بزهکار از کشور های اسلامی و بلوک شرق در بروز این اخلاق‌های پسندیده خود لا اقل در هنگام برخورد با خارجیان فاصله گرفته‌اند و نژاد پرستی فزاینده‌ای در این کشور در حال رشد است. آخرین رخدادی که نروژ را به سر خط کشدن وقایع تروریستی نژادپرستانه دو ماه گذشته در اسلو بود.

نروژی‌ها بر خلاف ما مردمی کم ادعا و خاموشند، با اینکه  نروژ کوچولو (عبارتی که  مردم این کشور برای بیان عاطفی‌تر کشور خود به کار می‌برند) دارای سه نویسنده برنده نوبل ادبیات، نقاشانی در حد ادوارد مونک، نویسندگانی بزرگ مانند هنریک ایبسن، فوتبالیست‌هایی در اندازه اوله گونار سولشر  مهاجم طلایی سالهای نود یونایتد، مقام‌هایی بالا در المپیک زمستانی و متوسط ۶ گردن آویز طلا در هر المپیک است کسی هرگز نشنیده که نروژی‌ها بگویند «هنر نزد نروژی‌ها هست و بس!»

قصدم فقط ارائه پیش زمینه‌ای بود برای شناختن اثری هنری، چیزی که باعث میشود «یاس» واژه مناسب‌تری باشد تا «جیغ»  برای این اثر هنری، شعری است که ادوارد مونک خالق این نقاشی به  زبان نروژی راجع به اثرش گفته است. با  خواندن برگردان این شعر به زبان فارسی از همه شما عزیزان که این نوشتار را می‌خوانید تقاضا می‌کنم که بار دیگر  به نقاشی زیبای مونک خوب نگاه کنید که شعر وی در حقیقت بهترین تفسیر از این گرانقیمت اثر هنری است.

به امید روزی که از این تنیده تار فرهنگی  ۲۵۰۰ ساله!  پیرامون خویش بیرون آییم و با خواندن و دیدن بقیه دنیا به آبادانی زمین کمک کنیم.

برگردان شعر «یاس» تنها شعر ادوارد مونک  از نویسنده:

تا انتهای راه با دو دوستی
روان در راهی
هنگامی که آفتاب به
پایین
خزید
ناگهان رنگ آسمان قرمز خونی
ایستادم، به نرده ها تکیه دادم،
خسته تا حد... مرگ 
بر بالای خلیج کبود رنگ، پرتو [آفتاب]
دوستانم به پیش رفتند[و]
من دوباره ایستادم
لرزان از خشم -
و من جیغ بی پایان طبیعت را احساس کردم.

محمد محب علی
اسلو نروژ