آیا کارتون و کاریکاتور توهین است؟ - ۱

به حتم به کارهایی طنزی برخورد کرده‌اید که صاف رفته روی اعصابتان. اینقدر خشمگین شده‌اید که مطمئنید طراح به کسی یا به حزبی مورد علاقه‌تان است«توهین» کرده.

در چنین موقعی لطفا دست نگه دارید. یک لیوان آب یخ بنوشید و دوباره با دقت کار را ببینید. تعریف شما از توهین چیست؟ آیا انتقاد از سستی یک سیاستمدار در پاسخگویی سریع اهانت است؟ آیا کارتونی که در آن کارتونیست یک اصطلاح فراگیر مثل «نمنه» را می‌آورد، اهانت است، آیا تشبیه انسان به تمساح اهانت است؟

سال گذشته بود که با گروهی درباره کشیدن مراجع بحث می‌کردم. می‌خواستم نظرات مختلف را جمع کنم تا بی‌گدار به آب نزنم. یکی پرسید چرا از مراجع نمی‌پرسی؟ از  مرحوم آیت‌الله منتظری پرسیدم. خیلی دوستانه پاسخ دادند. به کسی که مقلد هم نبود. گفتند ایرادی ندارد، اما هدف اهانت نباشد.

به دلیل محدودیت‌هایی، کاریکاتور رهبر جمهوری اسلامی را در روزآنلاین منتشر نمی‌کنند، اما همین استفاده از دست رهبر تبدیل به یک عادت شده و برای خودش نشان و سمبل محسوب می‌شود. این کار برای خیلی از منتقدین خیلی ساده و معمولی است، اما برای طرفداران رهبری اهانت آمیز است.

وقتی جایی می‌رسم، مثل همین امشب، می‌پرسند چرا کاریکاتور رهبر را نمی‌کشی اگر راست می‌گویی، می‌گویم ندیده‌اید. چون اینجا چند باری منتشر کردیم. می‌گویند چرا کاریکاتور خمینی را نمی‌کشی اگر راست می‌گویی، می‌گویم آنرا هم دوبار کشیده‌ام و رسانه‌های جناح راست کلی اعتراض کرده‌اند، از کیهانش گرفته تا خبر آنلاین و غیره.

اما واقعا مرز اهانت و اعتراض چیست؟

به عنوان مثال، وقتی رهبران جنبش سبز را پیش از هرگونه واکنش‌شان به اعدام‌ها کشیدم، که هیچ کاری تا آن لحظه نکرده بودند، ده‌ها ایمیل و پیام گرفتم که چرا به اینان اهانت کرده‌ام.  بعد از پیام با تاخیر میرحسین، ایمیل‌ها و پیام‌های دیگری گرفتم که البته محترمانه هم نبودند و می‌گفتند باید از میرحسین به خاطر اینکه ساعت‌ها بعد از انتشار کارتون تو واکنش نشان داد، معذرت بخواهی! کاری هم خاتمی و کروبی نداشتند، فقط مشکل با میرحسین بود.

یکی دیگر گفته بود چرا اینها را به شکل میمون کشیده‌ای؟ منظور میمون‌های سه گانه ساکت و کر و کور. جالب بود. من مفهوم قرآنی را در ذهن داشتم. اگر می‌خواستم که میمون کشیدنشان کاری نداشت. اما به نظر من لزومی به این کار نبود.

من طبیعتا به شنیدن و خواندن ایراد عادت دارم. از زمانی که در مجله گل‌آقا مسوول نامه‌های رسیده شدم، تا وقتی که بچه‌های روابط عمومی همشهری نظرها و تلفن‌های خوانندگان را برایم می‌خواندند و دیگر زمان وقتی وبلاگ‌نویس شدم ...خواندن و بحث در بالاترین و خودنویس و فیس‌بوک هم لطف خودش را دارد.

یکی از موارد تکراری در بخشی از کامنت‌ها، اهانت آمیز خواندن کارتون‌هایی است که سران جنبش سبز کشیده‌ام. گروهی معتقدند که این کارها اهانت محسوب می‌شود. من چنین اعتقادی نداردم. ایراد را بیشتر در این می‌بینم که وقتی کسی برای جامعه ما عزیز می‌شود، نگاهی مهربانانه به او پیدا می‌کنند و هر نگاهی جز آن، به ویژه اگر مضحک هم باشد، اهانت دیده می‌شود. یکی از دوستان ایمیلی مهربانانه فرستاده بود و گفته بود چرا از کشیدن چهره مثل دیگر کارتونیست‌ها خودداری نمی‌کنم؟

از روزی که کاریکاتور آیت‌الله خمینی را کشیده‌ام، ایمیل‌های جورواجوری می‌گیرم. روزنامه‌های جناح راست از خاتمی و جناح چپ خواسته‌اند این کارتونیست «اصلاح‌طلب» را برانند. روزی که کارتون موسوی را می‌کشم، این طرفی‌ها «حسین شریعتمداری» را مولای من می‌خوانند. کاریکاتور آیت‌الله خامنه‌ای را که می‌کشم دیگر بدتر. فقط نمی‌بینید چه کامنت‌هایی می‌رسد.

برای گروهی از مخاطبان، دل نبستن به گروه‌های سیاسی از سوی من یا هر اهل قلمی، گناهی کبیره به حساب می‌آید. باید تکلیف‌مان را معین کنیم! یا سیاه و یا سفید! خاکستری معنایی ندارد!

برای عده‌ای، کشیدن کارتونی انتقادی از رهبران جنبش سبز، اهانت به همه مردم محسوب می‌شود.

...

به نظر من، کسانی که کارتون انتقادی را اهانت فرض می‌کنند، بهتر است با فرهنگ رسانه آشنا شوند. با فرهنگ انتقاد آشنا شوند. در این فرهنگ، کسی بت نیست. همه خطاهایی هم دارند و کسی کامل نیست.  می‌توان انتقاد کرد، حمله کرد، زیر سوال برد.

اگر دوستان طناز، طنز و هجو و هزل و فکاهه را برای مخطبان تعریف کنند و بگویند که در طنز بنا به موقعیت زمانی تا کجا می‌توان  پیش رفت، حتما بخشی از سو تفاهم هم رفع می‌شد.

در ضمن معتقدم کسانی که پایه را بر نفی می‌گذارند و می‌خواهند مانع کارت باشند، سبز نیستند. اگر سبز نماد دموکراسی خواهی ما شده، تنها مهر قرمز است که باطل می‌کند و باطل می‌خواهد. من از چراغ سبز بیشتر خوشم می‌آید. به گمانم دوستان "منطقه چراغ قرمز" وقت تلف می‌کنند.

با اشاره با تاریخچه کارتون و کاریکاتور در این باب بیشتر حرف خواهم زد.

Subscribe to comments feed نظرات (4 نوشته شد):