برای عباس عبدی:این «جنبش» وجود دارد

گفتگوی  عباس عبدی با دویچه وله ، خواندنی است. خواندنی است چون شفاف است مثل اغلب  نوشته‌های عبدی. خواندنی است چون عبدی در مقام یک نقاد ظاهر شده است و نه یک نظریه پرداز  و خواندنی است چون عباس عبدی همواره خواندنی بوده است.

 آنچه من از خواندن مصاحبه‌ی عباس عبدی می‌فهمم، با اندکی تعمیق و تاویل این چنین است : «جنبشی وجود ندارد»  جنبشی وجود ندارد چون «شعارها و مطالبات بازیچه‌ی دست سیاست طرف مقابل است». جنبشی وجود ندارد  چون «رهبری وجود ندارد» و جنبشی  وجود ندارد چون سطح مطالبات  و تاکتیک‌ها مشخصی نیست. عبدی، نامی بر آنچه در این هشت ماه گذشت نمی‌نهد. اگر چه اغلب از تعبیر «جریان» در مصاحبه ی خود استفاده می‌کند و یکی دو بار هم از همان واژه ی جنبش به معنای عام. عبدی ادعای نداشتن رهبری توسط جنبش سبز را به سخره می‌گیرد  و آن را توجیه یک ضعف  می‌خواند که سعی شده است در ظاهر یک قوت پوشانده شود. عبدی  چون این گونه حرکات را «فقط می‌فهمد» و  بر «بنیان‌های جنبش سبز» اشکال دارد،  هیچ «توصیه‏»‌ای برای جنبش سبز ندارد و  معتقد است که «جنبش خارج از اراده‌ی ما و خارج از خواست ما، خودش هرطوری که دوست دارد پیش می‏رود» و البته عبدی برای انداختن توپ در زمین حاکمیت «پیشنهاد» هایی دارد.

در این شرایط  که بسیاری از فعالان سیاسی،  قرار را بر فرار ترجیح داده‌اند و سکوت پیشه کرده‌اند، شنیدن پیشنهادهای  بزرگان صاحب نامی چون عبدی  غنیمت است و خواندن آن واجب و  شایان توجه بیش از پیش. مثلا وقتی عبدی می‌گوید:« شعارها و مطالبان نباید بازیچه‌ی سیاست‌های حریف باشد در غیر این صورت جنبش وجود ندارد» و  برای اثبات این  این مدعا «استدلال  کافی»  هم می آورد، باید و باید شنیده شود. و بر همین قیاس باید، خرده‌های  را که «باید » بر این بزرگان  گرفت، تا امکان «سوء برداشت» و  « سوء نتیجه » و  «سوء استفاده »  کم تر شود.

در همین مصاحبه، نمونه‌هایی از این گونه‌ها وجود دارد. بخصوص زمانی که عبدی با استفاده از تمثیل‌های گویا و روشن می‌خواهد،  به نتیجه‌ی «مطلوب»  برسد، نتایج نامطلوبی ظاهر می‌شوند.  به عنوان نمونه؛ در یکی از این مثال‌ها، آمده است:

 «فرضاً اگر شما پولی از یک نفر طلبکار باشید، پولتان را از او می‏خواهید. اگر پس نداد، دو نفر را واسطه می‏‌کنید؛ باز هم پس نداد، کار دیگری می‏کنید و یا شکایت می‏کنید. در نهایت هم ممکن است بر سر بازپس گرفتن پولتان دعوا بکنید، اما اگر پولتان را با صحبت نتوانستید بگیرید نمی‏روید جانش را بخواهید. کسی که نمی‏تواند پولش را پس بگیرد، چگونه می‏تواند جانش را بگیرد؟» 

اما؛ در این مثال،  «جمله ی آخر» هیچ ارتباط منطقی با متن مثال ندارد. آن جا که  برای حصول نتیجه می‌پرسد « کسی که نمی تواند پولش را پس بگیرد، چگونه می تواند جانش را بگیرد ؟»  جواب ساده است. چون طرف ممکن است، پول نداشته باشد، اما جان دارد که گرفته شود. یعنی: تعمیق  و تغییر سطح مطالبه  اگرچه «معقول»  نیست اما «ممکن» است. پس «ممکن است»  مطالبه‌ی یک خواست جزئی به مطالبه‌ی  یک خواست بزرگتر منجر شود. اگر منکر این «امکان» باشیم، آن گاه طلبکاری که از قضا «عاقل» هم نیست، حاضر به «چانه زنی» بر سر مطالبه و حتی حضور در دادگاه هم نخواهد شد. این نتیجه ی «مغلطه آمیز» می‌تواند خطرناک باشد  و مورد « سوء استفاده » قرار گیرد.  نمونه‌ای از این سوء استفاده را اینجا ببینید .

و یا در مثالی دیگر ، آورده است: 

« مثلا من  ۱۰ نفر را به خیابان می‏‌آورم، پلیس حمله می‏کند؛ یکی از آن‏ها فرار می‏کند، دیگری می‏ایستد کتک می‏خورد و آن یکی هم پلیس را می‏زند. هرکدام خودشان تصمیم می‏گیرند دیگر. هیچ کس هم حق ندارد به آن دیگری دستور بدهد. «نتیجه» این می‏شود که هر سه چوب سیاست را می‏خورند، بدون آن که نان آن را بخورند.»

باز هم ؛ «نتیجه نهایی»  این مثال هم ارتباط منطقی با متن و مقدمات ندارد. نتیجه‌ی «هر سه چوب سیاست را می خورند، بدون آن که نان آن را بخورند »   در استفاده از واژه ی «نان »  دچار مغلطه شده است. در این مثال اگر هر سه نفر قرار باشد هماهنگ عمل کنند و مثلا هر سه فرار کنند یا هر سه بایستند،  با یک پلیس کنترل می‌شوند اما آن سه رفتار، به سه  پلیس احتیاج دارد و وقتی قرار بر «سر درگمی  پلیس‌ها و یا استهلاک و ریزش آنها » باشد، «هدف» تامین شده است. هدفی که با رفتار هماهنگ و رهبری شده  تامین نمی‌شد. به بیان دیگر استراتژی «رفتار مختلط » در مقابل حریفی که کانون‌های متعدد تصمیم گیری دارد و رفتار او تضمین ندارد و حتی قابل پیش بینی هم نیست، احتمال «شکست» را بسیار کم می‌کند اگر چه الزاما «پیروزی» نمی‌آورد .

سخن کوتاه؛ از جنبه‌های مثبت این مصاحبه -که کم هم نیستند  - بگذریم ، یادآوری می‌کنم که ضرورت دقت «چند جانبه‌! » در آسیب شناسی  جنبش سبز، شاید آخرین مسئولیت! نسل روشنفکرانی چون عباس عبدی است که همواره همراه جنبش های مردمی بوده‌اند . 

پی نوشت :پنهان نمی‌کنم که این تعبیر عباس عبدی از رفتار جنبش که « رفتار جنبش واکنشی است در مقابل کنش‌های طرف دیگر »  به نظرم با واقعیت هم خوانی ندارد و شنیدن این تعبیر از زبان مهندس عباس عبدی برایم  بسیار «غریب»! بود  . از قضا اغلب  این حریف است که به کنش‌های اجتماعی جنبش سبز واکنش داشته است تا جایی که حتی برگزاری مراسمات رسمی و عادی حکومت تحت تاثیر کنش‌گری سبزها به  واکنش‌هایی  تبدیل شده است که روح آن مراسم را از آن گرفته است .

Subscribe to comments feed نظرات (4 نوشته شد):