ضرورت تغییر خط فارسی به خط جهانیِ «اسپرانتو»

صدسال است که معایب خط فارسی برای ما آشکار شده است. از آخوند زاده و ملکم خان تا کسروی و سعید نفیسی و امروز دکتر محمدرضا باطنی بر معایب خط فارسی انگشت نهاده‌اند و خواهان تغییر خط فارسی به الفبای لاتین شده‌اند. در اینجا من بر اساس مبانی فلسفی «روشنگری» پیشنهاد دیگری را مطرح کرده‌ام

 «گفتم پس ای گلاوکن ما باید اکنون مانند شکارچی‌ها رفتار کنیم یعنی باید دور بیشه را بگیریم و احتیاط کنیم که عدالت از دست ما نگریزد و خود را از چشم ما پنهان نکند، چون شکی نیست که در همین مکان است، پس خوب نگاه کن بلکه آن را پیدا کنی شاید تو بتوانی آن را پیش از من کشف کنی و به من نشان دهی. گفت ای‌کاش این ممکن بود اما هیچ کاری از دست من ساخته نیست جز اینکه از تو پیروی کنم و آنچه را تو به من نشان دهی در مد نظر گیرم. گفتم پس به درگاه خدایان دعا کن و با من بیا. گفت حاضرم،پس تو پیش قدم شو. گفتم چشم. بیشه ای است انبوه و راه یافتن در آن آسان نیست اما ناچار باید پیش رفت. گفت آری. من پس از آنکه نگاهی کردم فریاد برآوردم که ای گلاوکن مژده بدهم که راه راست را پیدا کرده ایم و عدالت از چنگ ما فرار نخواهد کرد. گفت مرحبا. گفتم به راستی ما بسیار ابلهیم. گفت چرا؟ گفتم ای رفیق مدتهاست که مطلوب ما در این مکان است و گوئی پیش پای ما میغلطیده و ما آنرا ندیده ایم این کار ابلهانه ای بود مانند کار کسانی که چیزی در دست دارند و دنبال آن می‌گردند ما به محل "مطلوب"مان که در آنجا است نگاه نمی کردیم بلکه چشم خود را به جاهای دور دوخته بودیم و به همین جهت بود که عدالت از نظرما پنهان مانده بود.....» (جمهور، افلاطون، ترجمه فواد روحانی ص۲۳۵)

سقراط در ادامه از «عدالت همچون تفکیک وظیفه» سخن می‌گوید. یونانیان الفبایِ این مفهوم از عدالت را در الفبای خود که برگرفته از فینیقی ها بود پدید آوردند. در این الفبا هر حرف وظیفه خودش را انجام می‌دهد و در وظایف بقیه حروف دخالت نمی‌کند. یونانیان به کمک الفبای کامل خود در بیشه‌ها به شکار عدالت می‌رفتند و آنرا به چنگ می‌آوردند.

در مقابل الفبا و خط فارسی-عربی چنان ناقص است که زبان فارسی مجبور است خودش را در سرکوب زبان های محلی تعریف کند. با این الفبا نمی‌توان به شکار عدالت در بیشه‌ها رفت. آیا ایران از آغاز یک بیشه نبود/ نیست؟ آیا با این کثرت نواحی و اقوام و لهجه ها و زبان‌ها می‌توان بدون الفبایی کامل مثل یونانی به شکار عدالت رفت؟ آیا معضل اصلی برخورد غیردموکراتیک حکومت‌های ایران با مسئله تکثر اقوام و زبان‌ها همین ناتوانی خط فارسی-عربی در مکتوب کردن آنها نبوده/نیست؟ این خط در مکتوب کردن لهجه‌ی کلان شهر های مرکزی هم ناتوان است چه رسد به مناطق پیرامونی.

مشکل حروف الفبای ما این است که همگی نشسته‌اند و تنها یکی ایستاده است: «الف». در واقع هیچ کدام الف را همراهی نمی‌کنند. خودِ الف هم مثل چوب خشکی است که تعادل ندارد و هر آن ممکن است نقش زمین شود. حروف شکم گنده‌ای مثل «ح ج خ چ» نمی‌توانند از جای‌شان تکان بخورند. حروف «س ص ض ش» هم که پایداری ندارند. میم را هم اگر ول‌اش کنیم افتاده است. هیچ کدام از حروف دارای شخصیت مستقل نیست زیرا فاقد نقطه‌ ثقل‌اند. به همین دلیل مدام به هم می‌چسبند. در واقع مساله اصلی خط ما «حروف چسبیده»است که نتیجه‌ی مکتوب نبودن مصوت‌ها(واکه‌ها)ست. ثبت نشدنِ مصوت‌ها در خط ، بیگانه ماندن آنها و درونی نشدن آنها در خط مشکل اصلی ما است. اینکه فتحه و کسره و ضمه بیرون خط قرار دارند (یعنی یا اصلن ذکر نمی‌شوند یا بالا یا پائین خط گذاشته می‌شوند)به این معناست که مصوت ها نسبت به خط بیرونی و بیگانه‌اند. مکتوب نبودن آواها یعنی ما با یک خط سروکار نداریم بلکه با نقوشی سروکار داریم که بهتر است خودمان را فریب ندهیم و آن را ذیل نقاشی بگنجانیم و دنبال یک الفبای کامل برای مکتوب کردن زبان(ها)مان بگردیم. این خط فاقد انسجام درونی است چه رسد به اینکه بخواهد با بقیه زبان ها به هماهنگی برسد.

 اگر قرار است مسئله تکثر قومی/زبانی یک روزی حل شود باید ابتدا «زبان‌ها»ی ایرانی مکتوب شوند تا حداقلی از «اشتراک کتبی» حاصل شود و براساسی یک «خط مشترک» (نه لهجه-زبان مشترک) مشکل حل و فصل شود. اگر چیزی به نام «ایران چنانکه هست» برای ما مهم است و نمی‌خواهیم این فرصت تنوع و تکثر برای رسیدن به آزادی ،دموکراسی و شکار عدالت را از دست بدهیم بهتر است به یک الفبای کامل بیاندیشیم.

الفبای اندیشه، اندیشیدن به الفباست. اینکه بگوییم الفبای ما ناقص است حقیقت را نگفته‌ایم. در واقع الفبای ما هنوز «الفبا» نیست. اینکه الفبای ما دارای علامتی مستقل برای آواهایی که  صدادارتر از بقیه اند به این معناست که الفبای ما در واقع «الفبای سکوت» است. پدیده غریب«چسبندگی حروف کوتاه» نتیجه قرنها سکوت است.

هدف روشن است: مکتوب کردن صدای‌مان ، ثبت مصوت‌ها و درونی کردن آنها در مجموعه حروف الفبا. ما به الفبایی با «مفصل بندی انعطاف پذیر» نیاز داریم. اما این قضیه‌ای صرفا ملی نیست بلکه در عرصه فراملی هم یک ضرورت است.

اکنون زمان آن فرا رسیده است که بشریت به یک «خط مشترک» برسد. اینکه بشریت نمی‌تواند به یک زبان مشترک برسد دلیل بر امتناع رسیدن به یک خط مشترک نیست.  زبان بین‌المللی اِسپِرانتو در سال ۱۸۸۷ (میلادی) (۱۲۶۶ خورشیدی) توسط نابغه لهستانی دکتر لودویک لازاروس زامنهوف ساخته شد*. پس از صد و بیست سال این زبان موفق نشد جایگزین زبان‌های موجود شود اما هسته ارزشمندی دارد که لازم است بشریت به آن را ارج نهد و آنرا با جدیت به کار گیرد: الفبای جهانی آن. می‌توان بر اساس این الفبا به خطی مشترک برای همه بشریت با تمام تنوع و گوناگونی زبانی‌اش دست یافت. می‌توان روزی را تصور کرد که همه بشریت با تمام تنواع زبانی‌اش در سراسر جهان به یک خط می‌نویسد: خط اسپرانتو.

ایده «یک»زبان واحد جهانی شاید ممکن و حتی مطلوب نباشد اما ایده یک خط مشترک ممکن و مطلوب است. دست یابی به یک خط مشترک بر بنیان فلسفی ایده اصلی روشنگری یعنی «هماهنگی غایات بشری»(امانوئل کانت) که در زبان ها منعکس می‌شوند قرار دارد. ایده دستیابی به هماهنگی غایات مختلف (و نه لزومن متضاد) یا حتی بی غایت شدن زبان‌ها و اشتراک در «بی‌غایتی» ایده ارزشمندی است که امروز باید متحقق شود زیرا «صلح جهانی» در گرو آن است. درواقع چیزی به اسم «زبان» وجود ندارد . آنچه هست تنها «شکاف زبانی» است. چیره شدن بر شکاف های زبانی یک راه حل روشن وجود دارد که فینیقی های جهان‌دیده آن را کشف کردند:خط مشترک.

ما ایرانی ها زمانی (دهه ۲۰میلادی)پیشنهاد استفاده از زبان اسپرانتو را به عنوان زبان بین‌المللی در جامعه ملل ارئه دادیم پیشنهادی که با مخالفت فرانسه رویارو شد(فرانسه می‌خواست زبان خودش را زبان بین‌المللی کند). آیا نمی‌توان این بار «خط اسپرانتو» را به عنوان «خط مشترک بشری» مجددن در سازمان ملل پیشنهاد داد؟ لازم نیست منتظر تصویب سازمان ملل بنشینیم. از همین امروز می‌توانیم اندیشه‌های‌مان را در همین فضای مجازی به «خط مشترک بشری» بنویسیم.

...................……………………

*اسپرانتو یعنی کسی که امیدوار است.

 الفبای اسپرانتو

A a, B b, C c, Ĉ ĉ, D d, E e, F f, G g, Ĝ ĝ, H h, Ĥ ĥ, I i, J j, Ĵ ĵ, K k, L l, M m, N n, O o, P p, R r, S s, Ŝ ŝ, T t, U u, Ŭ ŭ, V v, Z z.

حرف ŭ فقط پس از حروف صدادار A, E و گاهي O مي‌آيد.

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88

  http://fa.lernu.net/kursoj/fundamento/reguloj/regulo0.php

Subscribe to comments feed نظرات (4 نوشته شد):